ਖੋਪੜੀ, ਗਾਇਬ ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ... 2300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿਸਰ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰ CT ਸਕੈਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀ-ਕੀ ਦਿਖਿਆ?

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੀ ਮੰਮੀ ਅੱਜ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਪਹੇਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਸੇਮੇਲਵੇਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉੱਨਤ 3D ਇਮੇਜਿੰਗ ਤੇ ਸੀਟੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ 2,300 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੀਲਬੰਦ ਮੰਮੀਕ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਮੀ 1916 'ਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਕ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਮੀ 100 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਾਹਿਰਾ ਦੇ ਇਜਿਪਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਸਟੋਰ ਰੂਮ 'ਚ ਇੰਝ ਹੀ ਪਈ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਸ ਮੰਮੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਈ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੁਲਾਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ 'ਚ ਹੋਇਆ ਖੁਲਾਸਾ

ਦਰਅਸਲ, 2,300 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਮਿਸਰ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ (Computed Tomography) ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਪੱਟੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ, ਪ੍ਰਾਚੀਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੇ ਮੰਮੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਉੱਨਤ ਸੀਟੀ ਤੇ 3ਡੀ ਸਕੈਨਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ 2,300 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਾਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਕ ਪੈਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ 401 ਤੋਂ 259 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਨੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕੀ ਬੋਲੇ ਮਾਹਰ?

ਹੁਣ ਹੱਡੀਆਂ, ਪੱਟੀਆਂ ਤੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਗਾਇਬ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹੁਣ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਝਲਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੀਟੀ ਸਕੈਨ 'ਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ ਖੋਪੜੀਆਂ, ਦੋ ਹੇਠਲੇ ਅੰਗ, ਇਕ ਹੱਥ ਅਤੇ ਲਿਨਨ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ 'ਚ ਕੱਸ ਕੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਪੈਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ - ਪੈਰ

ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ 'ਚ ਕਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵੇਰਵੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਪੈਰ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪੱਟੀਆਂ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਕੈਨ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਗਾਇਬ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ 'ਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੈਰ ਕਿਸੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਹੱਡੀਆਂ 'ਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਮਿਸਰ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮਰ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੱਡੀਆਂ 'ਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਅੰਗ 'ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ' (Osteoporosis) ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨਾਲ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

ਦੂਜਾ ਅੰਗ ਕਿਸੇ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹਨ। ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਤੋਂ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ ਜਾਂ ਬਾਲਗ ਦਾ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸਬੰਧੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।