ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਮਗਰੋਂ ਕਿਉਂ ਫ਼ੋਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਮਿਲਦੈ ਸਕੂਨ ? ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਕਸਪਰਟਸ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਰਾਜ਼
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਕੱਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਫ਼ੋਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ (ਮੈਸੇਜਾਂ) ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Wed, 20 May 2026 08:32 AM (IST)
Updated Date: Wed, 20 May 2026 08:35 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਕੱਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਪਣੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਫ਼ੋਨ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ (ਮੈਸੇਜਾਂ) ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ 'ਆਦਤ' ਨਹੀਂ ਹੈ? ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ (Mental Health Experts) ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਡ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਕਿਉਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ ਦਾ ਸਹਾਰਾ?
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਲਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਿਆਰ, ਆਪਣਾਪਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਅਤੇ ਕਲੀਨੀਕਲ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਡਾ. ਦੀਪਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੈਸੇਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦਿਮਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੈਟਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੇ 'ਰਿਵਾਰਡ ਪਾਥਵੇਅ' (Reward Pathways) ਐਕਟਿਵ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੋਪਾਮਾਈਨ (Dopamine) ਵਰਗੇ 'ਫੀਲ-ਗੁੱਡ' ਕੈਮੀਕਲ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਉਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪੁਰਾਣੇ ਮੈਸੇਜ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲਤ?
ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋਏ ਇਸ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ।
ਡਾ. ਸ਼ਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ:-
ਕਈ ਲੋਕ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਸ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੈਸੇਜ ਫ਼ੋਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਖਰ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕੀ ਗਲਤ ਹੋਇਆ।
ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸੰਕੇਤ ਲੱਭਦੇ ਹਨ ਜਾਂ 'ਕਲੋਜ਼ਰ' (ਨਤੀਜਾ) ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਕਈ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿਊਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋ ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ
ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਯਾਦਾਂ' ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਐਮਿਗਡਾਲਾ (Amygdala) ਅਤੇ ਹਿਪੋਕੈਂਪਸ (Hippocampus) ਵਰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਡਾ. ਸ਼ਰਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੈਟਸ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਿਊ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕੁਝ ਪਲ ਦਾ ਸਕੂਨ ਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੁਕ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਡਿਜੀਟਲ ਦੌਰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ 'ਹੀਲਿੰਗ'?
ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦਾਂ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਦੇ ਮਿਟਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਮੈਸੇਜ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੌਇਸ ਨੋਟਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੱਸ ਇੱਕ 'ਕਲਿੱਕ' ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਹਨਾਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਡੀ 'ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਹੀਲਿੰਗ' (ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਧਾਰ) ਕਾਫ਼ੀ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਦੋਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਹ ਆਦਤ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ?
ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਚੈਟਸ ਪੜ੍ਹਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ:
ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੀਤ (Past) ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੋਏ ਰਹਿਣ ਲੱਗੋ।
ਬਾਰ-ਬਾਰ ਫ਼ੋਨ ਚੈੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਹੋਵੇ।
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ (Current) ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗੋ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਦਾਸੀ ਘਟਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧਣ ਲੱਗੇ।
ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਤੁਹਾਡੀ ਨੀਂਦ, ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਪੈਣ ਲੱਗੇ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ (Anxiety) ਜਾਂ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ (Depression) ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਅਤੀਤ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਐਕਸਪਰਟਸ ਕੁਝ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
ਆਪਣਿਆਂ ਦਾ ਸਾਥ: ਇਕੱਲਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਓ।
ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (Physical Activity): ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼, ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਰੁੱਝਿਆ ਰੱਖੋ।
ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੋ (Jurnaling): ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ।
ਮਦਦ ਲਓ: ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਟਲ ਹੈਲਥ ਐਕਸਪਰਟ (ਕਾਊਂਸਲਰ) ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕੋ ਨਾ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ, "ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਨਵੇਂ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।"