ਕੌਣ ਸੀ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ? 1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ; ਜਾਣੋ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ - ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਫਦਰਜੰਗ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ 'ਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਅਜੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ 'ਚ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇਗੀ।

ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਦਬਦਬਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰਵ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਵਰਤਨਾਂ 'ਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ 'ਚ ਨਾਮ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤਾ ਦਾਅ ਉੱਤੇ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਟਿਕਟ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਅਰਸ਼ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ।

ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਂਸਲਰ ਬਣੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਪਹੁੰਚੇ

ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸਮਤ ਅਜਿਹੀ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਦਿੱਗਜਾਂ 'ਚ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।

ਕੌਂਸਲਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ

ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਬੰਗ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਐੱਚ.ਕੇ.ਐੱਲ. ਭਗਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਨਿਗਮ ਕੌਂਸਲਰ ਦੀ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾਈ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਜਿੱਤ ਵੀ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਜਣ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈ।

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਮਾਤ

ਸਾਲ 1977 'ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਰਾਬ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਜਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ 'ਚ ਅਹਿਮੀਤ ਵਧ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਿਕਟ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਲ 1991 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਉਹ ਟਿਕਟ ਪਾਉਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਜਪਾ ਨੇਤਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

2009 'ਚ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਕੱਟੀ ਟਿਕਟ

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2004 'ਚ ਟਿਕਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੱਤਣ 'ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। ਸਾਲ 2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਉੱਤੇ ਜੁੱਤੀ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਿਕਟ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਸੱਜਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਟਿਕਟ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਤਵਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਮੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ 2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਦਰਜੇ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਦੋ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ?

ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਹੁਣ 1984 ਸਿੱਖ ਦੰਗੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ 1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਿਹਾਰ 'ਚ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਰੁਣਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭੀੜ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਕੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ-ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਅੱਗਜ਼ਨੀ ਕਰਵਾਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਘਰ 'ਚ ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀੜ ਨੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਸਾੜ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।