EPF Calculation: 10 ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ’ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਮਿਲੇਗੀ ਪੈਨਸ਼ਨ? ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ’ਤੇ ਮਾਰੋ ਇਕ ਝਾਤ

ਬਿਜ਼ਨਸ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਹਰ ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ (Salaried) ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕੱਟ ਕੇ ਪ੍ਰੋਵੀਡੈਂਟ ਫੰਡ (EPF) ’ਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕਮੁਸ਼ਤ ਵੱਡਾ ਫੰਡ ਤਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸੇ PF ਖਾਤੇ ਤੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ’ਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ‘ਪੈਨਸ਼ਨ’ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਕਰਮਚਾਰੀ ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ ਸੰਗਠਨ (EPFO) ਦੀ Employee pension scheme-1995 (EPS-95) ਤਹਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਲਾਭ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਆਓ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ EPS-95 ਦੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਲਾਭ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

EPS-95 ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਜਨਾ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤੇ (DA) ਦਾ 12% ਹਿੱਸਾ EPF ਖਾਤੇ ’ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਪਨੀ (Employer) ਵੀ ਇੰਨਾ ਹੀ (12%) ਪੈਸਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ 12% ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ 8.33% ਹਿੱਸਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਫੰਡ (EPS) ’ਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ 3.67% EPF ’ਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਟ: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਸੀਮਾ ₹15,000 ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ₹1,250 (₹15,000 ਦਾ 8.33%) ਹੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਫੰਡ ’ਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀ ਹਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸ਼ਰਤਾਂ? (Eligibility)

• 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵਿਸ: ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁੱਲ ਨੌਕਰੀ (Service Period) ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਸਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ 10 ਸਾਲ ਇੱਕੋ ਕੰਪਨੀ ’ਚ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਬਸ਼ਰਤੇ UAN ਨੰਬਰ ਇੱਕੋ ਹੋਵੇ।
• 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ (Full Pension): 58 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ (Full) ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਅਰਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ (Early Pension): ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 50 ਤੋਂ 57 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ’ਚ 58 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿੰਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲਵੋਗੇ, ਹਰ ਸਾਲ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਰਕਮ ’ਚ 4% ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
• ਬੋਨਸ (Bonus): ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ‘ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਗ ਸਰਵਿਸ’ ’ਚ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਬੋਨਸ (Bonus Years) ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਡੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਿਸਾਬ

EPS-95 ਤਹਿਤ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ:

ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ = (ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਗ ਤਨਖਾਹ × ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਗ ਸਰਵਿਸ) / 70

ਇਹ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 60 ਮਹੀਨਿਆਂ (5 ਸਾਲ) ਦੀ ਬੇਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਔਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਮਾ ₹15,000 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ₹15,000 ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਗ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਮਾ 35 ਸਾਲ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ

ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ 30 ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ 60 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਬੇਸਿਕ ਤਨਖਾਹ ₹15,000 ਹੈ।

• ਔਸਤ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਨਖਾਹ (Average Salary): ₹15,000
• ਅਸਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਸਾਲ: 30 ਸਾਲ
• 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਬੋਨਸ: +2 ਸਾਲ
• ਕੁੱਲ ਪੈਨਸ਼ਨ ਯੋਗ ਸਰਵਿਸ (Total Service): 32 ਸਾਲ
• ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ: (₹15,000 × 32) / 70
• ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ’ਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ: ₹6,857 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ

ਜੇਕਰ ਕਰਮਚਾਰੀ 35 ਸਾਲ (ਬੋਨਸ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਵਿਸ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਨਸ਼ਨ (₹15,000 × 35) / 70 = ₹7,500 ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।